५ बैशाख २०८३, शनिबार April 18, 2026

अर्ग्यानिक टिना खेती ओर कैलारीके महिला

७ चैत्र २०८०, बुधबार
अर्ग्यानिक टिना खेती ओर कैलारीके महिला

हसुलिया, ७ चैत । कैलारी गाउँपालिका–१ हरिनगरके अमृता चौधरीहे आजकाल्ह खर्चके लाग गोँसियकठन हाठ फैलाई परे । मने कुछ समय यहोर अमृता सामुहिक टिना खेती करे लागलपाछे उ समस्या डुर हुइल हो । उहाँ टिना खेतीसे नगद आम्दानी हुइलागल पाछे उ समस्या डुर हुइल बटैली । टिना बेचके आइल रकम समुहके कोषमे जम्मा कैना करल ओ आवश्यकता अनुसार समुहके सदस्यहुक्रे खर्चके लेना उहाँ बटैली । चेतना कृषक समुहके सचिव समेत रहल उहाँ कहली, ‘पहिले पाँच–दश रुप्या आवश्यकता परे औरे जनहनठन हाठ फैलाई परे अब्बे उ समस्या डुर हुइल बा ।’
कैलारी गाउँपालिकास्थित सहास नेपालसे कार्यान्वयन करल स्थानीय प्रयासमे खाद्य सुरक्षा रुपान्तरण (लिफट) परियोजना अन्र्तगत सामुहिक टिना खेतीके सुरुवाट करलपाछे महिलाहुकनके छोटबर समस्या डुर हुइनाके साथे आर्थिक सशक्तीकरणमे टेवा पुगल उहाँ बटैली ।


समुहके अध्यक्ष रिदिमा चौधरी अपनेहुक्रे आर्थिक अवस्था कम्जोर रहल, विपन्न, एकल महिला, मुक्तकमैया महिलाहुकनहे समेतके चेतना संजाल गठन करके सामुहिक टिना खेती सुरुवाट करल बटैली । डेढ कट्ठा जग्गामे टिना खेती करके पहिल लटके टिना विक्री समेत कैके दुसरा चरणमे फेरसे लगाइल उहाँ बटैली । उहाँ कहली, ‘समुह गठन करके टिना खेतीके सुरुवाट करेबेर कोईफे विश्वास नैकरे मने उत्पादन हुइल टिना विक्रीसे समुहमे रकम जम्मा हुइ लागलपाछे घर परिवारलगायतसे सर्पोट करे लागल बाटै ।’
टिनाके सुरुवाट करेबेर बजारीकरणमे समस्या अइलेसेफे अब्बे टिना खेती कैना ज्ञान पाइल ओ यिहीहे विस्तार कैना योजना रहल सुनैली । उहाँ कहली, ‘अब्बे डेढ कट्ठामे सामुहिक रुपमे टिना खेती करले बाटी । उहीहे विस्तार करके पाँच कट्ठामे कैना योजना रहल बा । समुहके सदस्यहुक्रे सामुहिक सँगे व्यक्तिगत रुपमे टिना खेती करके आय आर्जन करटी रहल बाटै ।’ टिना खेती करलपाछे एक/दुई रुप्या आम्दानीसे घर खर्च चलैना सहजुल हुइल अध्यक्ष रिदिमा बटैली । टिना खेतीसँगे सामुहिक बचत ओ महिला शसक्तीकरण, सामाजिक विकृति न्यूनिकरणके लाग मासिक रुपमे छलफलफे करटी रहल उहाँ बटैली ।
टिना खेतीमे रासायनिक मलके सट्टा प्रङगारिक मल ओ टिनामे लग्ना किरासे बचाईक लाग जैविक विशादीके प्रयोग करके उत्पादनमे जोर डेहल बटाइल बा । समुहके अध्यक्ष रिदिमा कहली, ‘राशायानिक मल ओ बजारमे मिल्ना विषादीसे टिना खेती मजा बनाई सेक्जाई मने मानव स्वास्थ्यमे कट्रा असर परी कना ध्यान डेना जरुरी बा । हम्रे उत्पादक हुई । ओकरसंगे उपभोक्ताफे हुई । हमार टिना अर्ग्यानिक रहठ् । अपन बनाइल प्राङगारिक मल ओ जैविक विसादीके प्रयोग कैठी । बजारमे विक्री हुके बँचल टिना हमार भान्सासम पुगठ् । हम्रे सक्कु स्वास्थ्य प्रति सचेत रहल बाटी ।’


कैलारी गाउँपालिका वडा नम्बर १ के वडा अध्यक्ष धोजहरिपाल बोहरा इ बरस पालिकामे बजेट कम आइल मने अइना आर्थिक बरसमे महिला लक्षित कार्यक्रमसे बजेट विनियोजन करके महिलाहुकनहे तालिम लगायत क्षेत्रमे सहयोग कैना प्रतिवद्धता जनैलै ।
चेतना कृषक समुह जस्टे कैलारी गाउँपालिका–८ पूर्व टेढी गाउँमे गठन हुइल पहुरा कृषक समुहमे आवद्ध रहल ११ जानेफे व्यक्तिगत रुपमे टिना खेती सुरुवाट करले बाटै ।
टिना खेती करलपाछे आय आर्जनमे टेवा पुगल समुहके अध्यक्ष रुपा चौधरी बटैली । उहाँ कहली, समुहमे २६ सदस्यीय रहल बाटी मने ११ जाने टिना खेती करठी । टिना उत्पादनसे घरखर्च चलैना सहजुल हुइल बा । अपन चाहल टिना बजारसे किने नैपरल हो ।’


समुहके सचिव शोभा चौधरी अपनेहुक्रे पहिल चरणमे कैगिल टिना उत्पादन बजार नैपाके खिरबासे गैल बटैली । टिना खेती सुरु करलपाछे सिकाई हुइल बा,’ उहाँ कहली, ‘अब्बे इहीहे विस्तार करटी व्यावसायिक रुपमे आघे बह्रना योजना रहल बा । सहास नेपाल ओ स्थानीय सरकार बजारीकरणमे सहयोग करलेसे कृषक समुहके हौसला प्रदान हुइना रहे ।’
समुहके कोषाध्यक्ष सैजुराम चौधरी पहिलेसे ढेर परिवर्तन हुइल बटैलै । उहाँ समुह गठन सँगे टिना खेतीके सुरुवाट ओ समुह बचत, समुहमे हुइना छलफलसे समाज परिवर्तनमे टेवा पुगल बटैलै । उहाँ कहलै, ‘टिना खेतीसंगे समाजमे रहल विकृति विसंगति हटैना, सरसफाई, लागु औषध नियन्त्रण कैना, बाल विवाह न्यनीकरणके लाग समुहमे छलफल हुइटी आइल बा ।’
समुहके सदस्य जुगराम चौधरीफे टिना खेतीसे आर्थिक आयआर्जनसँगे समुहके सदस्यहुकनके क्षमता विकासमे टेवा पुगल बटैलै ।
कैलारी गाउँपालिका–८ के वडा अध्यक्ष तारामल कठरिया सहास नेपालसे संचालन करल गतिविधि नमूना रहल बटैलै । उहाँ कहलै, ‘इ संथासे समुह गठन करके टिना खेतीसे लेके क्षमता अभिवृद्धिमे समेट सहयोग पुगैले बा । वडा नम्बर ८ मे टिना खेती संचालन हुइलपाछे महिलाके आर्थिक सशक्तीकरणमे फेन सहयोग पुगल बा ।’ उहाँ वडा कार्यालयसे हुइना सहयोग सदैव रनाफे प्रतिवद्धता जनैलै ।


कैलारी गाउँपालिकास्थित सहास नेपालसे कार्यान्वयन करल स्थानीय प्रयासमे खाद्य सुरक्षा रुपान्तरण (लिफट) परियोजना कैलारीके पाँच ठो वडामे संचालन हुइल परियोजना अधिकृत नरेश चौधरी बटैलै । उहाँ परियोजना मार्फत कृषि पोषणसंगे सामाजिक कुरुति हटैना काम करटी रहल बटैलै ।
इहे बिच बुधके रोज टिना व्यापारी ओ कृषक समुहबिच अनुभव सातासाट कैगिल बा । ओस्टके समुहसे कैगिल टिना खेतीके अनुगमन कैगिल बा । अनुगमन कार्यक्रममे सहास नेपालके नरबहादुर जिरेल, स्वास्थ्य प्राविधिक माया चौधरी, कृषि प्राविधिक नवराज चौधरी, बन प्राविधिक विप्लव चौधरीलगायत टमान कृषक समुहके प्रतिनिधिहुकनके सहभागिता रहे ।